Study Material for APTET and DSC

Study Material for APTET and DSC

Friday, 23 March 2012

AP TET Child Pedagogi ( ప్రతి ప్రవర్తనామార్పు అభ్యసనమే)


ప్రతి ప్రవర్తనామార్పు అభ్యసనమే!
అభ్యసన బోధనల మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రం
         వ్యక్తి మనుగడకు అవసరమైన అనేక విషయాలను, ఇతర లక్షణాలను ఆర్జించుకునే ప్రక్రియను అభ్యసనం అంటారు. పెరుగుదల, అనుభవాల వల్ల వ్యక్తి జీవితంలో మార్పులొస్తాయి. ఈ మార్పులనే అభ్యసనంగా భావిస్తారు. అయితే పెరుగుదల వల్ల వచ్చే మార్పులు (శారీరక మార్పులు) అభ్యసనాలు కావు.
నిర్వచనాలు
''
అనుభవం, శిక్షణల వల్ల వ్యక్తి ప్రవర్తనలో సంభవించే మౌలిక మార్పు అభ్యసనం.''                        - గేట్స్, జర్సీల్డ్
''
వ్యక్తి ప్రవర్తనలో సాపేక్షంగా కలిగే స్థిరమైన, శాశ్వతమైన మార్పు''.                                              - బెర్న్‌హార్డ్
''అనుభూతుల ఫలితంగా ప్రవర్తనలో కలిగే దృఢతరమైన లేదా బలహీనపడిన మార్పు''.                 - స్మిత్
''ప్రతి ప్రవర్తనామార్పు అభ్యసనమే.''                                                                                          -   గార్డెనర్ మర్ఫీ
''
ప్రేరణ, ప్రతిచర్యల మధ్య దృఢమైన బంధం ఏర్పరిచే ప్రక్రియ.''                                                      -  బోజ్
''అవరోధాలను అధిగమించడానికి తోడ్పడే సర్దుబాటు చర్య.''                                                        - క్రో అండ్ క్రో
''ప్రవర్తనా శక్తి సామర్థ్యంలో ఇంచుమించు శాశ్వతమైన మార్పు.''                                                  - హెర్జన్‌హాన్
''ప్రగతిపథం వైపు ప్రవర్తనా మార్పు.''                                                                                                  - స్కిన్నర్
''ఇది వికాసం కలిగించే కార్యక్రమం.''                                                                                                   - ఉడ్‌వర్త్
''పునర్బలనం చెందిన ఆచరణ వల్ల ప్రవర్తనలో ఏర్పడే దాదాపు శాశ్వతమైన మార్పు.''                           - డెసెకో
¤     అభ్యసన ప్రక్రియలో ప్రేరణ, గమ్యం, సర్దుబాటు, గమ్యాన్ని చేరడం అనే సోపానాలుంటాయి. అవసరం, ప్రేరణలను కలిగిస్తే, సర్దుబాటు అవరోధాలను అధిగమించేలా సహకరిస్తుంది.
¤    
అభ్యసనంలో అభ్యసించే వ్యక్తి, అభ్యసనాంశం, అభ్యసన సన్నివేశం అనే అంశాలుంటాయి.
¤    
అభ్యసన ప్రక్రియ లక్షణాలను వివరించింది - మెక్ గియోజ్, ఇరియస్.
¤    
అభ్యసన సార్వత్రికం, జీవిత పర్యంతం, ప్రయోజనాత్మకం, గమ్య నిర్దేశకం, సంచితం, బదలాయింపునకు వీలవుతుంది. సమ/ విషమయోజనాలు కలిగిస్తుంది.
¤    
ప్రయోజనం ఆధారంగా అభ్యసనంలో అనేక రకాలుంటాయి.
¤    
కాళ్లు, చేతులు మొదలైన శరీర అవయవాలను ఉపయోగిస్తూ కౌశలాలు నేర్వడం చలన అభ్యసనం.
¤    
చిన్న చిన్న మాటలు, పదాలు, వాక్యాలు నేర్వడం శాబ్దిక అభ్యసనం.
¤    
రెండు సన్నివేశాల మధ్య పోలికలు, భేదాలు గుర్తించడం విచక్షణాభ్యసనం.
¤     అనుభవం ద్వారా తనంతటతాను తెలుసుకోవడం ప్రత్యక్ష అభ్యసనం.
¤    
సామాన్య లక్షణాలు గుర్తించి భావన ఏర్పరచు కోవడం భావనాత్మక అభ్యసనం.
¤    
పరిశీలన, ఆలోచన, వివేచనల ద్వారా ఫలితాన్ని తెలపడం సమస్యాపరిష్కార అభ్యసనం.
¤    
వైఖరి, అభిరుచి, ప్రశంసనీయతలు కూడా అభ్య సించడం వల్లే పెంపొందుతాయి.
¤    
అభ్యసన ప్రక్రియలో సంసిద్ధత (ప్రేరణ), అవధానం (ఏకాగ్రత) ఉన్నప్పుడు అభ్యసించే అంశం ఎక్కువకాలం మనసులో నిలబడుతుంది. (ధారణ).
¤    
అభ్యసనపై పనిచేసే శారీరక కారకాల్లో వయసు, పరిణతి, అలసట ముఖ్యమైనవి.
¤    
శారీరక కారకాల మాదిరి మానసిక కారకాల్లో ప్రజ్ఞా వైవిధ్యాలు, పాఠశాల కారకాల్లో ఉపాధ్యాయ, విద్యార్థి నిష్పత్తి, కుటుంబ కారకాల్లో తల్లిదండ్రుల ప్రవర్తన అభ్యసనంపై ప్రభావాన్ని చూపిస్తాయి.
అభ్యసన సిద్ధాంతాలు :
              
అభ్యసనం ఎలా సంభవిస్తుందో వివరించే అంశాలను అభ్యసన సిద్ధాంతాలుగా పేర్కొనవచ్చు.
                   
¤   వీటితోపాటు ఆల్బర్ట్ బందూరా తెలిపిన పరిశీలనాభ్యసనం, బ్రూనర్ ప్రతిపాదించిన ఆవిష్కరణ అభ్యసనం కూడా ముఖ్యమైనవే.
¤  
యత్నదోష సిద్ధాంతాన్ని సంసర్గవాదం, సంధానవాదం, విజయపథావరణ సిద్ధాంతం, S - R  సిద్ధాంతం అనికూడా పిలుస్తారు.
¤   
థార్న్‌డైక్ ప్రతిపాదించిన ఈ సిద్ధాంతంలో పజిల్ పెట్టెలో ఉన్న పిల్లి అనేక ప్రయత్నాల్లో యాదృచ్ఛికంగా గమ్యాన్ని చేరగలిగింది. వ్యర్థ కదలికలను వదిలివేసి విజయవంతమైన కదలికల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించడమే యత్నదోష అభ్యసనం.
¤   
థార్న్‌డైక్ అభ్యసన ప్రధాన నియమాలు (3), అనుబంధ అభ్యసన నియమాలు (7) తెలిపారు.
¤   
థార్న్‌డైక్ అభ్యసన నియమాల్లో అత్యంత ఆమోద యోగ్యమైంది సంసిద్ధతా సూత్రం. ప్రధానమైంది ఫలిత సూత్రం.
¤   
అభ్యాస సూత్రంలో నవ్యత్వ సూత్రం, పునర్వర్తన సూత్రాలున్నాయి. ప్రేరణ, ప్రతిచర్యల మధ్య సంధానం అనేకసార్లు జరగడం వల్ల (ఉపయుక్తత, నిరుపయుక్తతల వల్ల) అభ్యసన క్రియలో నైపుణ్యం వస్తుంది.
¤   
అభ్యసన ప్రక్రియలో ప్రేరణ క్రమబద్ధంగా పాఠ్యాంతరం వరకు కొనసాగేలా ఉండాలి.
¤   
అనుబంధ పాఠ్యాంశాలు చదవడం, పునస్మరణ చేసుకోవడం ద్వారా అభ్యాసం కలుగుతుంది.
¤   
అభ్యసన కృత్యాలు విజయం సాధించి సంతృప్తి చెందేవిగా ఉండాలి.
¤    దక్షత పెరిగితే అభ్యసనానికి పట్టేకాలం తగ్గుతుంది.  అని కాల వ్యవధి నియమం తెలుపుతుంది.
¤   
బహుమతులు, పొగడ్తలు, దండనలు ప్రేరణ కారకాలుగా పనిచేస్తాయి.
¤   
అంశాల మధ్య సారూప్యత - పోలిక ఉన్నట్లయితే అభ్యసన సులభతరమవుతుంది.
¤   
అనుబంధ అంశాలు, సంబంధిత విషయాలున్నప్పుడు కూడా నేర్చుకోవడం తేలికవుతుంది.
¤    కొన్ని విషయాలపైనే ప్రతిస్పందించి కొన్నింటిని వదిలి వేయడం జరుగుతుంది. కాబట్టి అభ్యసనాంశం చిన్నచిన్న విభాగాలుగా ఉండాలని పాక్షికచర్య నియమం తెలుపుతుంది.
¤   
బహుళ ప్రతిస్పందనలు అభ్యసన వేగాన్ని తగ్గిస్తాయి.
శాస్త్రీయ నిబంధన:
    
సహజ ఉద్దీపనకు ఏర్పడే సహజ ప్రతిస్పందనను కృత్రిమ ఉద్దీపనకు కూడా రాబట్టవచ్చని ఇవాన్ పావ్‌లోవ్ నిరూపించారు.
నిబంధిత అభ్యసనం మూడు దశల్లో జరుగుతుంది.
1.
సహజ ఉద్దీపన    సహజ ప్రతిస్పందన
           (UCS           UCR)
2.
అసహజ ఉద్దీపన - సహజ ఉద్దీపన     సహజ ప్రతిస్పందన
                       (CS   -  UCS                    UCR)

3. నిబంధిత ఉద్దీపన     నిబంధిత ప్రతిస్పందన
                   (CS            CR)
¤    పావ్‌లోవ్ శాస్త్రీయ నిబంధనను వాట్సన్ నిబంధిత ప్రతిస్పందనగా ఆల్బర్ట్ అనే పిల్లవాడిపై తెల్ల ఎలుకల ప్రయోగం ద్వారా నిరూపించాడు.
¤   
ముందుగా సహజ ఉద్దీపన ఇస్తే పురోగామి నిబంధన, ముందుగా అసహజ ఉద్దీపనను ఇస్తే తిరోగామి నిబంధన ఏర్పడతాయి.
¤   
సహజ, అసహజ ఉద్దీపనల మధ్య కాల వ్యవధి ఎక్కువైతే అభ్యసన జరగదు.
¤   
నిబంధిత అభ్యసనం ద్వారా సహజ ప్రతిస్పందన కొనసాగడాన్ని సకారాత్మక నిబంధన అనీ, కొనసాగకపోవడాన్ని, నకారాత్మక నిబంధన అనీ అంటారు.
¤   
తెల్ల ఎలుకకు భయపడే పిల్లవాడు తెల్ల కాగితాన్ని చూసి కూడా భయపడటాన్ని సామాన్యీకరణ అంటారు.
¤   
బడి గంటకు, గుడి గంటకు తేడా గుర్తించడమే ఉద్దీపన విచక్షణ.
¤   
ఇంజక్షన్ అంటే భయపడే పిల్లవాడు డాక్టరు పేరు వినగానే భయపడటం ఉన్నతస్థాయి నిబంధన.
¤   
కృత్రిమ సహజ ఉద్దీపనలను వెంట వెంటనే ఇవ్వకపోవడం వల్ల బంధం బలహీనపడటాన్ని డీ కండిషనింగ్ అంటారు.
¤    కేవలం అసహజ ఉద్దీపన మాత్రమే ఇవ్వడం వల్ల ప్రతిస్పందనను పోగొట్టడాన్ని విలుప్తీకరణం అంటారు. పదేపదే ఇవ్వడాన్ని పునర్బలనం అంటారు.
¤   
కొన్ని నిబంధిత అభ్యసనాలు విలుప్తీకరణం జరిగినా కూడా తిరిగి తటాలున ప్రతిస్పందనలనిస్తాయి. దీన్నే అయత్నసిద్దస్వాస్త్యం అంటారు.
కార్యసాధక నిబంధన:
        
పరికరాత్మక, యాంత్రిక కార్యసాధక నిబంధనను ప్రతిపాదించింది బి.ఎఫ్.స్కిన్నర్.
¤  
స్కిన్నర్ ప్రకారం ప్రతిస్పందనలు రెండు రకాలు.
1.
రాబట్టిన ప్రతిస్పందనలు - నిర్గమాలు
2.
బయటికి వదిలిన ప్రతిస్పందనలు - ఉద్గమాలు
¤  
ఉద్దీపనలు లేకపోయినా వెలువడే ప్రతిస్పందనలు ఉద్గమాలు. స్కిన్నర్ ప్రయోగం దీన్ని బలపరుస్తుంది. దీన్ని R- Type  సిద్ధాంతం అంటారు.
¤  
స్కిన్నర్ బాక్స్‌లోని ఎలుక మీట నొక్కడం ద్వారా ఆహారం పొందడమనే కార్యసాధక ప్రవర్తనను పునర్బలనం ద్వారా బలపరుచుకుంటుంది. స్వీయ ప్రేరణ ద్వారా ప్రతిచర్య జరుగుతుంది.
¤  
స్కిన్నర్ - కార్యసాధక నిబంధన ద్వారా కార్యక్రమయుత అభ్యసనం బోధనా యంత్రం మొదలైనవాటిని సిడ్నీ ఎల్.ప్రెస్సీ రూపొందించాడు.
¤   కార్యసాధక నిబంధన థార్న్‌డైక్ ఫలిత సూత్రాన్ని శాస్త్రీయ నిబంధన సామీప్యతా సూత్రాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి.
అంతర దృష్టి అభ్యసనం
¤   
వర్దిమియర్, కోహెలర్, కోఫ్కా మొదలైన గెస్టాల్ట్ వాదులు ప్రవేశపెట్టిన సంజ్ఞానాత్మక సిద్ధాంతాన్ని అంతర దృష్టి అభ్యసనం అంటారు.
¤    '
గెస్టాల్ట్' అనేది జర్మన్ పదం. ఈ పదానికి అర్థం వ్యవస్థీకృత మొత్తం.
¤   
సమస్య కఠినత్వ స్థాయి, అంశ పరిజ్ఞానలేమి, అంశ సమన్వయ అవకాశలేమి అనేవి థార్న్‌డైక్ ప్రయోగంలోని దోషాలుగా వీరు గుర్తించారు.
¤   
టెనరిఫ్ దీవుల్లో 'సుల్తాన్' అనే చింపాంజీపై చేసిన ప్రయోగాలను విశ్లేషించే గ్రంథమే మెంటాలిటీ ఆఫ్ ఏప్స్.
¤   
సమస్యా పరిష్కారం ప్రయత్నాల రూపంలో కాకుండా తటాలున మెదడులో మెదిలో మేధో తరంగం రూపంలో ఉంటుంది. దీన్నే అంతరదృష్టి అభ్యసనం అంటారు.
¤   
నిశిత పరిశీలన, అవధానం, తీక్షణ యోచన హఠాత్తుగా సరైన ప్రతిస్పందననివ్వడమనే లక్షణాలు దీనిలో వ్యక్తమవుతాయి.
¤   
ఇది సంక్లిష్టమైన అభ్యసన విధానం. సంజ్ఞానాత్మక, మానసిక, శాబ్దిక అభ్యసనాలు జరగడానికి ఉపక రిస్తుంది. పునరావృతాల అవసరం ఉండదు.
¤    అంశాన్ని మొత్తంగా పరిశీలించి విడివిడి భాగాలుగా విభజించి నేర్చుకోవడాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది.
పరిశీలనాభ్యసనం
¤  
అనుకరణ - యత్నరహిత - పరిశీలనాభ్యసనం ప్రతిపాదించింది ఆల్బర్ట్ బందూరా.
¤  
మిల్లర్, డిలార్డ్ రచించిన సామాజిక అభ్యసనం అనుకరణ గ్రంథంలో పరిశీలనాభ్యసన విధానాన్ని వివరించారు.
¤  
సోషల్ లెర్నింగ్ అండ్ పర్సనాలిటీ డెవలప్‌మెంట్ గ్రంథంలో బందూరా దీన్ని సిద్ధాంతీకరించారు.
¤  
ఆచరింపదగిన మాదిరులను నవ్యత, నిశిత పరిశీలనల ద్వారా అనుకరించాలి.
¤  
ఈ పద్ధతిలో ఆర్జన, ధారణ, నిష్పాదన, ప్రేరణ అనే సోపానాలుంటాయి.
¤  
శీల నిర్మాణానికి, సమగ్ర మూర్తిమత్వ వికాసానికి పరిశీలనలు తోడ్పడతాయి.
ఆవిష్కరణ అభ్యసనం
¤   
ఏ విషయాన్నైనా ఏ వయసువారికైనా ఏదో ఒక రూపంలో బోధించవచ్చనే ప్రాథమిక సూత్రం ఆధారంగా జీరోం బ్రూనర్ ఆవిష్కరణ అభ్యసన సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించాడు.
¤   
క్రమంలో అమర్చిన అభ్యసనాంశాలు విద్యార్థి స్వయంగా నేర్చుకున్న ట్లయితే ఎక్కువ కాలం ధారణలో ఉంటాయి.
¤   
అభ్యసన ప్రయోజనాత్మకం, గమ్యనిర్దేశకం, కుతూహలం, సరళం, అన్వేషణాత్మకంగా ఉండాలి.
¤   
శిశువుల పెరుగుదలనుబట్టి నటనా పద్ధతి, చిత్రపట పద్ధతి, ప్రతీకాత్మక పద్ధతులు ఉపయోగించాలి.
¤    ఉపాధ్యాయుడి పాత్ర తక్కువగా ఉండాలి. అంతర్గత ప్రేరణకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.
¤   
బోధనోపకరణాలుండటం ద్వారా, చేయడం ద్వారా నేర్చుకోవడానికి వీలు కలుగుతుంది.
¤   
పొగడ్తలు, ప్రశంసలు, బహుమతులు పునర్బలనం కలిగిస్తాయి.
¤   
పిల్లలు సాధించగల లక్ష్యాలు మాత్రమే నిర్దేశించి చేరుకునేలా ప్రోత్సహించాలి.
అభ్యసన బదలాయింపు
¤   
ఒక విషయ పరిజ్ఞానం మరొక విషయం నేర్చుకోవడంపై ప్రభావం చూపడాన్ని అభ్యసన (శిక్షణ) బదలాయింపు అంటారు.
¤   
బదలాయింపు భావనను సమర్థించింది గారెట్. బదలాయింపు సాధ్యంకాదని తెలిపింది విలియం జేమ్స్.
¤   
గణిత పరిజ్ఞానం ఇతర అంశాలు నేర్చుకోవడానికి సహకరిస్తుందని తెలిపింది ఫార్మల్ డిసిప్లిన్.
¤   
ఈత నేర్చుకున్న వ్యక్తి కంప్యూటర్ పరిజ్ఞానం పొందడంలో ఈత పరిజ్ఞానం ఏ మాత్రం తోడ్పడక పోవడమే శూన్య బదలాయింపు.
¤   
రసాయన శాస్త్రంలో పరమాణు నిర్మాణం ఆధునిక భౌతికశాస్త్రం చదవడంలో కూడా తోడ్పడుతుంది. దీనిని అనుకూల బదలాయింపు అంటారు.
¤   
హిందూ సంఖ్యామానంలో స్థాన విలువలు నేర్చుకున్న విద్యార్థి ఆంగ్ల సంఖ్యామానంలో ఇబ్బంది పడటాన్ని ప్రతికూల బదలాయింపు అంటారు.
¤    కుడిచేతితో రాయగలిగే వ్యక్తి ఎడమ చేతితో కూడా రాయగలగడాన్ని ద్విపార్శ్వ బదలాయింపు అంటారు.
¤   
కుడిచేతితో చిత్రాలు గీయగలిగిన వ్యక్తి కుడి కాలితో కూడా చిత్రించగలగడాన్ని ఏకపార్శ్వ బదలాయింపు అంటారు.
¤   
రెండు విషయాల మధ్య సామ్యత, సారూప్యత ఉన్నప్పుడు బదలాయింపు జరుగుతుందని థార్న్‌డైక్ సమరూప మూలకాల సిద్ధాంతం ద్వారా వివరించాడు. దీనిని ఉడ్‌వర్త్ బలపరచాడు.
¤   
విషయాల మధ్య సాధారణీకరణలున్నప్పుడు బదలాయింపు జరుగుతుందని ఛార్లెస్ జడ్ సాధారణీకరణ సిద్ధాంతం ద్వారా వివరించగా దీనిని హెండ్రిక్ సన్ ప్రయోగాత్మకంగా వివరించాడు.
¤   
అంతర్భాగాల మధ్య సంబంధం అర్థం చేసుకున్నప్పుడు బదలాయింపు జరుగుతుందని గెస్టాల్ట్‌వాదులు సమగ్రాకృతి సిద్ధాంతం ద్వారా వివరించారు.
¤   
ఆదర్శాలను నిజ జీవితంలో అన్వయించుకోవచ్చునని అదర్శాల సిద్ధాంతంలో బోగ్లే వివరించారు.
¤   
ప్రజ్ఞాపాటవాలు, అంతర్గత ప్రేరణ, విషయ పరిజ్ఞానం, ఆదర్శ బోధనా పద్ధతులు బదలాయింపును పెంపొందించే కారకాలుగా ఉంటాయి.

No comments:

Post a Comment